Ως διαπιστευτήρια μετά από απουσία ενός μηνός.
μακάρι τουλάχιστον να την αντιληφθήκατε 1, επέλεξα
μια σελίδα που βρήκα αναδιφώντας τα συρτάρια
μου. Αν και κιτρινισμένη, είναι από την Κυριακάτικη
Αυγή της 21η Δεκεμβρίου 1997 παρακαλώ, αλλά
κρίνω ότι είναι πολύ σπουδαία και χρήσιμη,
Συγγραφέας ο Ανδρέας Παππάς, τότε 30
χρόνια μεταφραστής, διορθωτής,
επιμελητής εκδόσεων, εκδότης κ.λπ.)
Α] Έχει επισημανθεί από πολλούς -χωρίς, ωστόσο, και να συγκινείται κανείς ιδιαίτερα πόσο κακό κάνει στη γλώσσα η κατάχρηση των ουσιαστικών και ειδικότερα η χρήση του ουσιαστικού αντί του ρήμα- τος. Από την πείρα μου, αλλά και μελετώντας κείμενα - σταθμούς του νεοελληνικού πεζού λόγου, από γλωσσική άποψη, μπορώ σήμερα να πω με σιγουριά: «μην λες πο- τε με ουσιαστικό ό,τι μπορείς να πεις με ρήμα». Είναι, άλλωστε, γνωστό πόσο έχει συμβάλει σ' αυτή ει- δικά τη διαστροφή της γλώσσας ο πολιτικός λόγος, ο οποίος κατ' εξοχήν αρέσκεται να χρησιμοποιεί αφηρημένα ουσιαστικά. Δεν έχει κανείς παρά να συγκρίνει από άποψη ενάργειας και γλαφυρότητας τις φράσεις «η καρέτα - καρέτα διατρέχει κίνδυνο εξαφάνισης» και «η καρέτα - καρέτα κινδυνεύει να εξαφανιστεί» και θα αντιληφθεί πόσο αφυδατώνει και φτωχαίνει τη γλώσσα η χρήση παντού και πάντοτε ουσιαστικών.
Β] Κατά το «η φύση απεχθάνεται το <κενο> θα μπορούσαμε να πούμε ότι τη νέα ελληνική απεχθάνεται τη γενική. Αυτά λίγο - πολύ προσπαθούν όλοι να το διδάξουν στους νεαρούς ή νεόκοπους χρήστες της γλώσσας. Σπανίως, όμως, τους δίνουν να καταλάβουν πως οι γενικές ξεφυτρώνουν όταν χρησιμοποιεί κανείς κατά κόρον ουσιαστικά, η χρήση του ρήματος, εκτός του ότι δίνει ζωντάνια στη γλώσσα, προφυλάσσει και από τον κίνδυνο των διαδοχικών γενικών. Μόνο έτσι μπορεί να αποφευχθεί το φαινόμενο φράσεων όπως: «στο πλαίσιο της αντιμετώπισης του προβλήματος της αναδιοργάνωσης των υπηρεσιών του υπουργείου» (πέντε, ζωή νάχουν, γενικές στη σειρά!).
Γ] Δεν υπάρχει ελληνική σύνταξη του τύπου «Ήταν ο Γιώργος που έδωσε τα χρήματα στον Κώστα» ή «Ήταν μόνο ανάμεσα στα οκτώ και στα δώδεκά της που η Μαρία». Πρόκειται για μηχανιστικές μεταφορές του «C'etait Georges qui του elt was jolin whο, που δεν μαρτυρούν παρά την οκνηρία και την αμηχανία του Έλληνα μεταφραστή, ο οποίος αδυνατεί να <ανασυντάξει> με ελληνικό τρόπο το πρωτότυπο κείμενο (λ.χ. «Τα χρήματα τα έδωσε στον Κώστα ο Γιώργος» ή έστω «Ο Γιώργος ήταν αυτός που έδωσε τα χρήματα στον Κώστα.
Δ] Η ελληνική γλώσσα δεν χρειάζεται όλες εκείνες τις «τοπικές» προϋποθέσεις, των οποίων τόση κατάχρηση γίνεται στις μέρες μας ( «γύρω από», «πάνω σε», «μέσα αν από» κ.ο.κ.). Ένα κείμενο ή ένα βιβλίο δεν είναι, λοιπόν, «γύρω από τον Παλαμά» ή «πάνω στον Παλαμά», αλλά απλούστατα «για τον Παλαμά». Έτσι κάπως έχουμε φτάσει στο σημείο η απλή νεοελληνική φράση «με τη ρύθμιση που θα κάνουμε μέσα στους επόμενους μήνες» να γίνεται «μέσα από τη ρύθμιση που θα κάνουμε μέσα στους επόμενους μήνες». Ούτε δουλεύει κανείς, βέβαια, «πάνω σ' ένα βιβλίο για την ανεργία» (εκτός κι αν ο συγγραφέας έχει πράγματι επιλέξει πράγματι αυτή τη στάση!). Και τι να πει κανείς για την κατάχρηση του «πέρα», που τείνει να εξαφανίσει το καθ' όλα συμπαθές «εκτός»: «Πέρα απ' αυτό θέλω να πω», «πέρα απ' όλα τα άλλαι και δώστου πέρα - δώθε.
Μια δεύτερη κατηγορία αφορά ενστάσεις για τον τρόπο με τον οποίο γράφονται ορισμένες λέξεις και εκφράσεις. Έτσι:
α] Δεν είναι σωστό να γίνεται λόγος για ελληνοτουρκικές αλλά για ελληνο-τουρκικές διαφορές. Όταν η σύνθετη λέξη δηλώνει κατά καν ποιο τρόπο αντιπαράθεση, ή έστω δύο πόλους, είναι πιο σωστή να γράφεται με παύλα ανάμεσα στα δύο συνθετικά της (ο Γαλλο-Γερμανικός Πόλεμος του 1870-71, η σινο- σοβιετική διένεξη). Αντίθετα, δεν χρειάζεται παύλα όταν θέλουμε να δηλώσουμε συνεργασία, σύμπραξη και όχι αντίθεση (η αγγλοαμερικανική απόβαση στη Νορμανδία, ο γαλλογερμανικός άξονας στην Ευρωπαϊκή Ένωση). Θα μπορούσαμε, λοιπόν, να γράφουμε για ελληνο- τουρκικές διαφορές, αλλά για εληνοτουρκικές κοινές επιχειρηματικές ή πολιτισμικές δραστηριότητες (άμποτες!).
β] Το σωστό είναι να γράφουμε Βόρεια Αμερική, Βόρεια Κορέακ.α.κ. αλλά βόρι βόρεια Αφρική ή βόρεια Γαλλία. Στην πρώτη περίπτωση πρόκειται για (υπο) ήπειρο ή χώρα, ενώ στη δεύτερη απλώς για τμήμα της Αφρικής ή της Γαλλίας και μάλιστα ασαφώς προσδιορισμένο.
γ] Θα ήταν ευχής έργον να ξεκαθαρίσουμε κάποτε την κατάσταση με το επίθετο ευρωπαϊκός ,-η,-ο, καθώς
