Προφανώς, δεν ήταν ποτέ στα σχέδια του Στάλιν να βάλει την Ελλάδα «στο σακούλι του». Από την άλλη, όμως, ως έμπειρος κομμουνιστής αλλά και πονηρός χωρικός, ήξερε ότι κάθε φορά που ήθελε να πετύχει κάτι στην (διαμφισβητούμενη αρχικά, και απείθαρχη μετά την κατάληψή της) Πολωνία, έπρεπε να κινεί, για αντιπερισπασμό, κάποια πιόνια στην παγκόσμια σκακιέρα Ανδρέας Παππάς 18 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2026, 23:45
Πρόσφατα συμπληρώθηκαν ογδόντα χρόνια από την επίθεση ένοπλων κομμουνιστών στον σταθμό χωροφυλακής στο Λιτόχωρο. Η ενέργεια αυτή, που ερχόταν να συμπληρώσει την απόφαση του ΚΚΕ για αποχή από τις εκλογές της 31ης Μαρτίου 1946, θεωρείται γενικά η απαρχή του λεγόμενου Τρίτου Γύρου (1946-49) του Εμφυλίου Πολέμου.
Ασχολούμαι εδώ και χρόνια με τον Εμφύλιο. Με αφετηρία τα αριστερά μου νιάτα, έχω διαβάσει κάθε είδους αφηγήσεις, μαρτυρίες, απομνημονεύματα, συστηματικές εξιστορήσεις, τόσο από τη μία όσο και από την άλλη πλευρά. Παρά τα μύρια όσα έχουν γραφτεί, συχνά έχω την αίσθηση ότι υπάρχουν ακόμη σκοτεινές πλευρές του ζητήματος. Ή μάλλον πλευρές όχι επαρκώς φωτισμένες ώστε να μπορεί να δοθεί ικανοποιητική απάντηση στο καθοριστικό ερώτημα: «Γιατί έγινε ο Εμφύλιος;». Και όταν λέμε «γιατί έγινε;», εννοούμε βέβαια πρωτίστως τι ήταν αυτό που έσπρωξε το ΚΚΕ σε αυτή την τεράστια περιπέτεια. Περιπέτεια για τη χώρα γενικά (σε σχεδόν 100.000 υπολογίζονται τα θύματα του Εμφυλίου από το 1943 έως το 1949), αλλά και για τα μέλη και τους οπαδούς του ΚΚΕ ειδικότερα. Παρεμπιπτόντως, είδα αρκετά έντυπα αφιερώματα για τα 80 χρόνια από την έναρξη της τρίτης φάσης του Εμφυλίου. Για μια ακόμα φορά ώδινεν όρος και έτεκεν μυν. Εν ολίγοις, ουδέν νεώτερον. Τι νόημα έχουν, αναρωτιέμαι, κείμενα που απλώς επαναλαμβάνουν κοινούς (και διόλου διαφωτιστικούς) τόπους, που αναμασάνε τα ίδια και τα ίδια; Σε όσα ακολουθούν, και με δεδομένο τον περιορισμένο χώρο που διαθέτω, θα επιχειρήσω να δώσω μια απάντηση στο μείζον ερώτημα «γιατί;».
Γιατί το ΚΚΕ δέχεται να υπογράψει τις Συμφωνίες του Λιβάνου και της Καζέρτας, αν και ελέγχει στρατιωτικά σχεδόν όλη τη χώρα, αλλά αποφασίζει να «πάρει τα όπλα» τον Δεκέμβριο του 1944, και ξανά το 1946-49; Γιατί το 1944 «παρασύρεται», όπως έχει κατά κόρον γραφτεί, στη σύγκρουση με τους Αγγλους χωρίς ουσιαστικά να έχει ελπίδα να νικήσει; Αλλά και γιατί το 1946 «παρασύρεται» και πάλι σε στρατιωτική σύγκρουση, με δυσμενείς για εκείνο όρους και έχοντας επίγνωση, βέβαια, πως η επιλογή του θα οδηγούσε αναπόφευκτα σε εμφύλιο πόλεμο; Ηταν, άραγε, οι επιλογές του απόρροια απλώς «εσφαλμένων εκτιμήσεων» της ηγεσίας του; Οχι ότι ήταν και ογκόλιθοι της πολιτικής σκέψης αυτοί που έκαναν κουμάντο στο ΚΚΕ το 1944 και το 1946-49. Κάθε άλλο. Κομματάνθρωποι ήταν, που οι συνθήκες και η συγκυρία τούς έφεραν να κρατάνε εν πολλοίς τις τύχες της χώρας στα χέρια τους. Ωστόσο τα τρία κολλυβογράμματα της κομμουνιστικής Βουλγκάτας τα ήξεραν. Εννοιες όπως «συσχετισμός δυνάμεων» ή «διεθνής περίγυρος» δεν τους ήταν άγνωστες, διάβολε. Γιατί οι ιταλοί και οι γάλλοι σύντροφοί τους δεν «παράκουσαν» (άλλο ρήμα που έχει κατά καιρούς ακουστεί) τις οδηγίες/εντολές του καθοδηγητικού κέντρου; Γιατί εκείνοι δεν «παρασύρθηκαν» σε σύγκρουση; Λες και ήταν ποτέ δυνατόν ο Σιάντος και ο Ιωαννίδης να παρακούσουν ή να παρακάμψουν οποιαδήποτε εντολή ερχόταν «από πάνω». Λες και αυτοί οι άνθρωποι, καλώς ή κακώς γαλουχημένοι με την υποχρέωση του παγκόσμιου κομμουνιστικού κινήματος να υπακούει στο καθοδηγητικό κέντρο, υπήρχε περίπτωση να κάνουν του κεφαλιού τους. Πολωνία: το σκοτεινό αντικείμενο του πόθου του Στάλιν Με την αναγκαία, λόγω χώρου, παράλειψη γεγονότων που είναι λίγο πολύ γνωστά, φτάνω έτσι στο επίμαχο ερώτημα, το οποίο μάλιστα έχει δύο σκέλη: «Γιατί τα Δεκεμβριανά;» και «Γιατί ο λεγόμενος Τρίτος Γύρος;». Η λέξη-κλειδί, λοιπόν, που εδώ και μερικά χρόνια έχω πειστεί και υποστηρίζω ότι ξεκλειδώνει ίσως την απάντηση στα σχετικά ερωτήματα, είναι το όνομα μιας χώρας: της Πολωνίας. Για τον Στάλιν, από τη στιγμή που η νικηφόρα έκβαση του πολέμου ήταν πλέον βέβαιη, το σημαντικότερο διακύβευμα ήταν το μέλλον της Πολωνίας. Συνηθίζεται να θεωρείται η Πολωνία μια ακόμα χώρα που η γνωστή μοιρασιά την «επιδίκασε» στους Σοβιετικούς, όπως τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία, την Ουγγαρία, την Τσεχοσλοβακία, την Αλβανία, τη Γιουγκοσλαβία (κατά το ήμισυ αυτή, ασχέτως αν ο Τίτο καθάρισε την κατάσταση manu militari και «πήρε όλο το πακέτο»). Ομως δεν ήταν αυτή η συμφωνία με τους Δυτικούς για την Πολωνία, εξ ου και ο Στάλιν έψαχνε να βρει τρόπο «να τη βάλει στο σακούλι του», να την ελέγξει. Ηδη το 1939 άλλωστε, ο Πατερούλης είχε απλώσει το μακρύ του χέρι, προσαρτώντας περίπου τη μισή Πολωνία με βάση ειδικό πρωτόκολλο στο επαίσχυντο Σύμφωνο Μόλοτοφ-Ρίμπεντροπ. Μάλιστα, την άνοιξη του 1940, στο δάσος του Κατίν, οι Σοβιετικοί εξόντωσαν με μια σφαίρα στο σβέρκο το άνθος του πολωνικού στρατού, 22.000(!) αξιωματικούς, προκειμένου η χώρα να μείνει ακέφαλη και να μπορέσουν πιο εύκολα να την «καταπιούν». Επίσης, όταν τον Αύγουστο του 1944 ο διόλου ευκαταφρόνητης δύναμης Πολωνικός Εσωτερικός Στρατός (Armia Krajowa, AK), ακούγοντας και σχετικές προτροπές από τον ραδιοσταθμό της Μόσχας, οργάνωσε (με κάποια υπερβολική αυτοπεποίθηση και ευπιστία ίσως, αλλά αυτή είναι άλλη συζήτηση) την Εξέγερση της Βαρσοβίας, οι δυνάμεις του Κόκκινου Στρατού περίμεναν «υπομονετικά» στην άλλη όχθη του Βιστούλα χωρίς να ρίξουν ούτε τουφεκιά, έως ότου οι Γερμανοί εξοντώσουν και τους τελευταίους μαχητές του ΑΚ, ακόμα και εκείνους που είχαν καταφύγει στους υπονόμους. Κατά τα άλλα, η συμφωνία για την Πολωνία ήταν να γίνουν ελεύθερες εκλογές. Επίσης, το ΚΚ Πολωνίας είχε ασήμαντη δύναμη, και επιπλέον οι Αγγλοαμερικανοί κάθε άλλο παρά αδιαφορούσαν για τις εκεί εξελίξεις. Ειδικά οι Βρετανοί είχαν κηρύξει τον πόλεμο στο Τρίτο Ράιχ λόγω της γερμανικής εισβολής στην Πολωνία, φιλοξενούσαν καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου την εξόριστη πολωνική κυβέρνηση (για να την αντιρροπήσει, ο Στάλιν έφτιαξε την Κυβέρνηση/Επιτροπή του Λούμπλιν, που μοναδική της δύναμη ήταν… η ισχύς του Κόκκινου Στρατού). Ακόμα, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κάτι ελάχιστα γνωστό, ίσως: μετά την κατάληψή της από τους Σοβιετικούς (γιατί κατάληψη ήταν), υπήρχαν στην Πολωνία, και ειδικά στα δάση της, εστίες ένοπλης αντίστασης μέχρι περίπου το 1948. Το τίμημα και τα θύματα Πάμε τώρα και στα δικά μας χαΐρια, και κυρίως στην ερμηνεία τους με βάση όσα συνέβαιναν την ίδια εποχή στην Πολωνία. Προφανώς, δεν ήταν ποτέ στα σχέδια του Στάλιν να βάλει την Ελλάδα «στο σακούλι του». Ηξερε πολύ καλά τι είχε συμφωνήσει με τον Τσόρτσιλ, τον Οκτώβριο του 1944 στη Μόσχα. Από την άλλη, όμως, ως έμπειρος κομμουνιστής αλλά και πονηρός χωρικός, ήξερε ότι κάθε φορά που ήθελε να πετύχει κάτι στην (διαμφισβητούμενη αρχικά, και απείθαρχη μετά την κατάληψή της) Πολωνία, έπρεπε να κινεί, για αντιπερισπασμό, κάποια πιόνια στην παγκόσμια σκακιέρα. Να, λοιπόν, που οι έλληνες κομμουνιστές, έτσι ή αλλιώς αναλώσιμοι για τον Στάλιν, όπως άλλωστε και όλοι οι «στρατιώτες του παγκόσμιου κομμουνιστικού κινήματος», μπορούσαν να του είναι χρήσιμοι ως αγκάθι στο πλευρό των Βρετανών αρχικά, και των Αμερικανών μετά το 1947. Με δεδομένη και τη γειτνίαση πλέον της Ελλάδας με «σοσιαλιστικές χώρες», ένα «κίνημα» το 1944 και ένα ενισχυόμενο από τους βόρειους γείτονες αντάρτικο των ελλήνων κομμουνιστών το 1946-49 επέτρεπαν στον Στάλιν να παζαρεύει τη (μη) ενίσχυσή τους, με αντάλλαγμα τη μη παροχή βοήθειας από τη Δύση στους «ανυπότακτους» Πολωνούς. Οσο για τη γνωστή φράση του Στάλιν «να το μαζέψουμε σιγά σιγά το χαλί» (την άνοιξη του 1949, στον Ζαχαριάδη), μπορεί εύκολα να συνδεθεί αφενός με την ανησυχία του Πατερούλη για τη σταθερότητα των όμορων στην Ελλάδα κομμουνιστικών καθεστώτων μετά και τη ρήξη του με τον Τίτο, αφετέρου με το ότι στην Πολωνία το κομμουνιστικό καθεστώς είχε πλέον περίπου σταθεροποιηθεί και κάθε αντίσταση είχε καταπνιγεί. Αυτό, κατά τη γνώμη μου, είναι το νήμα που συνδέει τον ελληνικό Εμφύλιο Πόλεμο με την Πολωνία. Αυτό είναι το κλειδί που μπορεί να εξηγήσει την «απερισκεψία» του ΚΚΕ να «παρασυρθεί» (ελάτε τώρα, παιδιά…) σε δύο ένοπλες συγκρούσεις: τα γεωπολιτικά συμφέροντα της «μεγάλης πατρίδας του σοσιαλισμού». Με άλλα λόγια, πλήρωσε πολύ βαρύ τίμημα η χώρα μας σε όλα τα πεδία (νεκροί και τραυματίες, παιδομάζωμα, ερήμωση ολόκληρων περιοχών, σκληρό μετεμφυλιακό κράτος, τουλάχιστον μια πενταετία χαμένη για την ανασυγκρότησή της) προκειμένου να μπορέσει ο Στάλιν να πετύχει τον μείζονα στόχο του στην Ευρώπη: τον απόλυτο έλεγχο της Πολωνίας. Και βέβαια, βαρύ ήταν το τίμημα και για δεκάδες χιλιάδες έλληνες κομμουνιστές, ανθρώπους κατά κανόνα ανιδιοτελείς, οι οποίοι πλήρωσαν με απίστευτες ταλαιπωρίες ‒και ουκ ολίγοι με τη ζωή τους‒ τις πολιτικές αποφάσεις και επιλογές των πιστών εκτελεστών των εντολών του «καθοδηγητικού κέντρου». Αρκεί να θυμηθεί κανείς πόσοι κομμουνιστές πλήρωσαν ακόμα και με εκτελεστικό απόσπασμα την ψευτοπαλικαρίστικη όσο και προκλητική απόφαση του ΚΚΕ τον Οκτώβριο του 1949 με τίτλο«Ο Δημοκρατικός Στρατός δεν κατέθεσε τα όπλα, μονάχα τα έθεσε παρά πόδα». Ξέρω, ξέρω, η ανάγκη να τονωθεί το ηθικό των υπολειμμάτων του Δημοκρατικού Στρατού, κ.λπ., κ.λπ. Ελα όμως που στελέχη και μέλη του ΚΚΕ καταδικάζονταν ‒ακόμα και σε θάνατο‒ λόγω εκείνου του «όπλου παρά πόδα». Της διαβεβαίωσης, δηλαδή, προς φίλους και αντιπάλους, ότι ο πόλεμος συνεχιζόταν. Πηγή: Protagon.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου