Δευτέρα 4 Μαρτίου 2019
Δυο φορές ξένος
 |
| Μαρία Παπαδάκη |
Το κοινό αίσθημα όλων αυτών των τραγικών ανθρώπων με τα τόσα ταυτοτικά, κοινωνικά και ψυχολογικά προβλήματα, δεν ήταν τόσο τη διπλή τους ταυτότητα όσο η αίσθηση του ξένου στον τόπο του, του διπλού ξένου:
"Αλλά το επίκεντρο της διήγησης κάθε πρόσφυγα/
παραμένει το ίδιο/ Να γεννιέσαι σε ένα μέρος/
να γερνάς σε ένα άλλο / και να αισθάνεσαι ξένος
και στα δύο μέρη" [2]
Βεβαίως τηρουμένων των αναλογιών, μια μορφή ξενότητας συνέβη σε πολλούς από εμάς που αφήσαμε τις γενέτειρές μας και ξενιτευτήκαμε στην πρωτεύουσα.
Μιλώ για τους ετεροδημότες, τους εσωτερικούς μετανάστες με τη μεγάλη αστυφιλία που έκανε την Αθήνα υπέρμετρα διογκούμενη και υδροκέφαλη σε τέτοιο σημείο ώστε οι κάτοικοι της να ξεπερνούν το 40% του συνολικού πληθυσμού της χώρας. Βεβαίως τα ίδια συναισθήματα ισχύουν και σε μεγαλύτερο βαθμό για τους μετανάστες που ξενιτεύτηκαν σε άλλες χώρες και φτάνουν το 12% του πληθυσμού μας. Πρέπει να επισημάνω ότι αναφερόμαστε στη πρώτη γενιά των ετεροδημοτών, καθότι η Β΄ γενιά, τα παιδιά έχουν αφομοιωθεί καθ΄ολοκληρίαν.
Πρέπει να τονίσουμε, ότι δεν συγκρίνεται με τίποτα η περίπτωση της μετακίνησης των υποχρεωτικά απελαθέντων με μας τους ξενομερίτες, όμως και εμείς αναγκασθήκαμε να αφήσουμε τις ιδιαίτερες πατρίδες μας, άλλοι για λόγους οικονομικούς, βιοποριστικούς κι άλλοι από την ανάγκη της εκπαίδευσης. Όμως η δική μας μετακίνηση έγινε κατόπιν δικής μας επιλογής ασχέτως εάν αφήσαμε τα χωριά τους με την ελπίδα για μια καλύτερη ζωή από τη λάσπη και τη μιζέρια. Η αστυφιλία άρχισε με πολύ μικρότερες διαστάσεις κοντά στα χρόνια του Εμφυλίου με όλες τις τραγικές συνέπειες, τα δράματα και τα κυνηγητά από τη "λευκή τρομοκρατία", τους χίτες και τους χωροφυλάκους.
Πρέπει να τονίσουμε, ότι δεν συγκρίνεται με τίποτα η περίπτωση της μετακίνησης των υποχρεωτικά απελαθέντων με μας τους ξενομερίτες, όμως και εμείς αναγκασθήκαμε να αφήσουμε τις ιδιαίτερες πατρίδες μας, άλλοι για λόγους οικονομικούς, βιοποριστικούς κι άλλοι από την ανάγκη της εκπαίδευσης. Όμως η δική μας μετακίνηση έγινε κατόπιν δικής μας επιλογής ασχέτως εάν αφήσαμε τα χωριά τους με την ελπίδα για μια καλύτερη ζωή από τη λάσπη και τη μιζέρια. Η αστυφιλία άρχισε με πολύ μικρότερες διαστάσεις κοντά στα χρόνια του Εμφυλίου με όλες τις τραγικές συνέπειες, τα δράματα και τα κυνηγητά από τη "λευκή τρομοκρατία", τους χίτες και τους χωροφυλάκους.
Επίσης και η ξενότητα μεταξύ των τότε προσφύγων και των ετεροδημοτών ήταν πολύ διαφορετική. Σε αυτούς ήταν διπλή, μια και στις δυο πατρίδες, ένθεν και ένθεν, ήταν ξένοι, ετεροκαθοριζόμενοι. (3)
Και μας στις μικρές μας πατρίδες, στα χωριά μας κάπως έτσι μας αντιμετωπίζουν, μας αποκαλούν λίγο ειρωνικά "οι Αθηναίοι" και δεν αποδέχονται το δικαίωμά μας να συμμετέχουμε στα εκεί κοινά, αν και πολλοί κρατάμε τα εκλογικά μας δικαιώματα στα χωριά μας και επιβάλουμε την παρουσία μας.
Βεβαίως όλοι μας έχουμε εντελώς αφομοιωθεί στην ατέρμονη μηχανή της ζωής στην Πρωτεύουσα ( εργασίες, παντρειές, παιδιά, και τόσα άλλα). Όμως πάντα αισθανόμαστε "ξένοι" με μόνιμη την ελπίδα-ευχή των περισσοτέρων όταν, με το καλό, τερματίσουμε τον εργασιακό μας βίο και συνταξιοδοτηθούμε να επιστρέψουμε στα χωριά μας και να αράξουμε στην παλιά μας φωλιά, εκεί που γεννηθήκαμε.
Τι να λέμε, στις περισσότερες περιπτώσεις είναι όνειρα απατηλά, τα όποια συμφέροντα και άλλες τόσες υποχρεώσεις μάς κρατούν δεμένους, οπότε άμα γεράσουμε .......κλάφτα Χαράλαμπε! Βγαίνουμε από το σπίτι μόνο για γιατρό μέχρι να τα .......τσερδώσουμε.
[1] Αξίζει να επισημάνουμε ότι το χαρτί υγείας ήρθε στην Ελλάδα με τους Μικρασιάτες πρόσφυγες.
[2] Είναι από το βιβλίο "Δύο φορές ξένος-Οι μαζικές απελάσεις που διαμόρφωσαν τη σύγχρονη Ελλάδα και Τουρκία" του Bruce Clark.
[3] Να σας αναφέρω μια σχετική περίπτωση.Στην πλατεία Βικτωρίας δίπλα στο μανάβικο του οικολόγου, ποιητή και ηθοποιού Γιάννη Πούλιου από την Ικαρία, που τόσες αφιερώσεις του έχω κάνει (κλικ ΕΔΩ & ΕΔΩ) έχει μαγαζί, "επιδιορθώσεις υποδημάτων", τσαγκάρικο με νέα εμφάνιση, ένας φερμένος από τον Πόντο. Την δεύτερη φορά που τον επισκέφτηκα του λέω: Καλημέρα στον ιβάν τον τρομερό. Αμέσως εξεμάνη και μου λέει με άγρια δυνατή φωνή: Φτάνει-φτάνει, εκεί με καλούσαν ξένο Έλληνα με περιφρόνηση και εδώ με φωνάζουν Ρώσο, Ιβάν..
Έτσι είναι σήμερα το μπακάλικο του Ζήκου από τον «Μπακαλόγατο»
Η πρεμιέρα της ταινίας δόθηκε στις 7 Οκτωβρίου 1963 και κατά τη διαδρομή της στις κινηματογραφικές αίθουσες έκοψε 201.008 εισιτήρια. Ο Μπακαλόγατος είναι μια από τις πιο αγαπημένες ταινίες του ελληνικού κινηματογράφου και αυτή που ο Χατζηχρήστος θεωρούσε την καλύτερή του.Πρόσφατα την είδαμε και στην έγχρωμη έκδοση της. Θα πάμε μια βόλτα μέχρι το Μεταξουργείο στο μπακάλικο που γυρίστηκε η ταινία που θα μας βάλει στο κλίμα της εποχής ή στο πνεύμα των στίχων «όλα τριγύρω αλλάζουνε κι όλα τα ίδια μένουν».Σήμερα το μπακάλικο του Ζήκου ονομάζεται Ακροβάτης και είναι ένα μουσικό μεζεδοπωλείο και βρίσκεται στην περιοχή του Μεταξουργείου.
Το κτίριο όπου στήθηκε ο Ακροβάτης είναι του 1889.
Έχει οκτάμετρες ξύλινες πόρτες, κάγκελα στα παράθυρα που στέλνουν κινούμενες σκιές στους πέτρινους τοίχους, ζωγραφιστά ταβάνια στη μια αίθουσα, πέτρινα σκαλοπάτια που οδηγούν στον κάτω χώρο.
Ο σοβάς στους τοίχους, χαρακτηριστικό της τότε εποχής, είχε αφαιρεθεί από τον ιδιοκτήτη.
Παρασκευή 1 Μαρτίου 2019
Εκεί όπου κείτεται η ελληνική Ιστορία
ΛΙΝΑ ΓΙΑΝΝΑΡΟΥ από τον Κώστα Μαυρουδή
«Η Καθημερινή», 18.02.2019
Ο «θρηνώδης άγγελος», έργο του Ιωάννη Βιτσάρη (1844-1892)
στον τάφο της οικογένειας Κουμέλη. Ένα από τα πέντε έργα
του γλύπτη στο Α’ Νεκροταφείο.
Σε μία από τις δεκάδες επισκέψεις της στο Α΄ Νεκροταφείο, η Φίλια
Ξυ-λά-Παττακού συνάντησε μια νεαρή γυναίκα. Έψαχνε τον τάφο
του Κολοκοτρώνη και η Φίλια προσφέρθηκε να τη συνοδεύσει ώς
εκεί πλέον πλοηγείται άνετα στον δαιδαλώδη ιστό του
νεκροταφείου. Όχι σαν την πρώτη φορά που ένιωθε σα χαμένη...
Όταν έφτασαν, η κοπέλα ασυναί-σθητα σήκωσε το χέρι και τον
χαιρέτησε φωναχτά. Μετά γέλασε με τον εαυτό της. Η Φίλια
θυμάται ότι την ίδια ημέρα είχε δει και μια ηλικιωμέ-νη γυναίκα, με
το μπαστούνι στο ένα χέρι και δύο κόκκινα τριαντάφυλλα στο άλλο.
Χαιρετήθηκαν από μακριά με ένα νεύμα. Εκείνη κατευθυνόταν στο
μνημείο του πολιτικού και διανοητή Παναγιώτη Κανελλόπουλου,
τον γνώριζε προσωπικά, παρακολουθούσε τις συζητήσεις στο
γραφείο του, Ακαδημίας 33 –ακόμα το θυμάται– κάθε Παρασκευή.
Σύμφωνα με την ηλικιωμένη γυναίκα, την κατασκευή του μνημείου
είχε επιμεληθεί η Αμαλία Μεγαπάνου.
Ένας λόγος που η Φίλια ξεχωρίζει τα δύο παραπάνω περιστατικά
είναι γιατί τα τελευταία 2,5 χρόνια, αφότου με τη φίλη της Λίντα
Θεοδώρου αποφάσισαν να μπουν στην «περιπέτεια» του Α΄
Νεκροταφείου, ελάχι-στοι είναι οι άνθρωποι που έχουν συναντήσει
εκεί. «Είναι πολύ περίεργο αν σκεφθείς ότι κάτω από τα πόδια σου
βρίσκεται όλη η ελληνική Ιστο-ρία» λένε στην «Κ» οι δύο γυναίκες
που γράφουν από κοινού, η μία στα ελληνικά, η άλλη στα αγγλικά,
το μπλογκ «Το Πρώτο Νεκροταφείο Αθηνών: Σμιλεύοντας τις
Προσωπικότητες» (athensfirstcemeteryin-greek.blogspot.com),
που έχει στόχο να ξεναγήσει τον Αθηναίο αλλά και τον ξένο
επισκέπτη στο Α’ Νεκροταφείο, ίσως το μεγαλύτερο και πιο
άγνωστο μουσείο ελληνικής ιστορίας στη χώρα.
Όλα άρχισαν όταν η Λίντα, που κατάγεται από τον Καναδά, αλλά
είναι παντρεμένη με Έλληνα και ζει εδώ και πολλά χρόνια στη
χώρα, η οποία έχει ασχοληθεί με τη συγγραφή ταξιδιωτικών
βιβλίων για την Ελλάδα, διαπίστωσε ότι οι ταξιδιωτικοί οδηγοί
αναφέρουν από λίγα έως ελάχιστα για το Α΄ Νεκροταφείο.
Συνήθως ότι πρόκειται για έναν υπαίθριο κήπο γλυπτών που
ιδρύθηκε το 1843, ότι εκεί αναπαύονται πολλοί επώνυμοι Έλληνες
και βέβαια πως εκεί βρίσκεται η «Κοιμωμένη» του Χαλεπά. «Γιατί
να είναι το νεκροταφείο Περ Λασέζ στα δέκα πρώτα ταξιδιωτικά
αξιοθέατα του Παρισιού και το Α΄ Νεκροταφείο να μην αναφέρεται
που-θενά;», αναρωτήθηκε. Πρότεινε στην καλή της φίλη Φίλια, που
επίσης αγαπά την Ελλάδα και την ταραχώδη ιστορία της να
ξεκινήσουν οι ίδιες τη «χαρτογράφηση» του νεκροταφείου και των
προσωπικοτήτων που φιλοξενεί και με την ευκαιρία να
εμβαθύνουν και οι ίδιες στην ελληνική Ιστορία. Το είχε πει –μας
θυμίζουν– και ο Δημήτριος Βικέλας, κοσμοπο-λίτης, συγγραφέας,
Παριζιάνος και πρώτος πρόεδρος της Διεθνούς Ολυμπιακής
Επιτροπής, όταν επισκέφθηκε το Νεκροταφείο το 1884: «Αυτό που
είδα ήταν ένα Πάνθεον, ένα σχολείο Ιστορίας για τους Έλλη-νες».
Η αφετηρία
Από τις πρώτες τους επισκέψεις στο Α΄ Νεκροταφείο μαγεύτηκαν
κατ’ αρχάς από το περιβάλλον. «Είναι κατάφυτο από δένδρα,
πολλά αιωνό-βια», λέει η κ. Ξυλά-Παττακού, η οποία εργάζεται στο
υπουργείο Εσωτε-ρικών. «Στην αρχή δεν ξέραμε πού να
πρωτοκοιτάξουμε. Είναι τόσα πολ-λά τα μνημεία και τα γλυπτά
που σε ξεπερνάει». Αποφάσισαν να ξεκινή-σουν από την Ελληνική
Επανάσταση, αλλά το εγχείρημα είχε δυσκολίες. Δεν υπάρχει
κατάλογος ονομάτων στο νεκροταφείο, ενώ ο χάρτης στην είσοδο
δεν δείχνει καν πού βρίσκονται τα πιο φημισμένα μνημεία. Οι
δρόμοι σ’ αυτή τη «Μητρόπολη των νεκρών» δεν έχουν στοιχειώδη
αρί-θμηση. Όπως λένε, ακόμα και αν γνωρίζεις ότι ο Θεόδωρος
Κολοκοτρώ-νης, ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, ο Παλαμάς, ο
Σεφέρης, ο Ελύτης, ο Ερρίκος Σλήμαν ή η Μελίνα Μερκούρη έχουν
θαφτεί εκεί, δεν θα βρεις τα μνημεία τους εκτός αν είσαι πολύ
τυχερός. Ή επίμονος όπως οι δυο τους. Για να βγάλουν μια άκρη
και να συνεννοούνται, η Λίντα και η Φίλια επινόησαν τα δικά τους
ονόματα για τους κεντρικούς δρόμους.
Το μπλογκ τους, που εμπλουτίζεται συνεχώς, αποτελεί έναν οδηγό
του Α΄ Νεκροταφείου. Περιλαμβάνει μια σύντομη ιστορική
αναδρομή για τον άνθρωπο που αναπαύεται στο κάθε μνημείο,
αλλά και πληροφορίες για τα έργα τέχνης που ενδεχομένως το
κοσμούν. Οι ήρωες της Επανάστασης, οι πολιτικοί, οι
διαμορφωτές, οι ευεργέτες και βέβαια οι γλύπτες. «Από την αρχή
είπαμε, μπορεί να μη γίνουμε διάσημες από αυτό το έργο, αλλά
πάντως θα μάθουμε πολλά», λέει η κ. Θεοδώρου.
Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας: Η προτομή του πατέρα του
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΑΠΑΝΤΑΗΣ / ΙΝΤΙΜΕ NEWS
Στο τμήμα 1/403 του Α΄ Νεκροταφείου, ο επισκέπτης μπορεί να
εντοπί-σει τον οικογενειακό τάφο όπου αναπαύεται ο Νίκος
Χατζηκυριάκος-Γκίκας (1906-1994), ένας από τους
σημαντικότερους Έλληνες ζωγρά-φους της γενιάς του
μεσοπολέμου, με αμέτρητες ομαδικές και προσωπι-κές εκθέσεις σε
Αθήνα, Παρίσι, Λονδίνο και Αμερική, διεθνή αναγνώρι-ση και
πολλές διακρίσεις.
Η προτομή –έργο των γλυπτών Αφών Κοτζαμάνη– απεικονίζει τον
πα-τέρα του, ναύαρχο και υπουργό Αλέξανδρο Χατζηκυριάκο από
τα Ψαρά. Η μητέρα τού φημισμένου ζωγράφου ήταν γόνος της
ιστορικής υδραίικης οικογένειας Γκίκα
Μεταξύ άλλων, από το 1935-1937, ο Νίκος Χατζηκυριάκος Γκίκας
εκδίδει με τον Δημήτρη Πικιώνη το «3ο Μάτι» με άρθρα για τη
ζωγραφική, την αρχιτεκτονική, την πολεοδομία των αρχαίων. Οι
δυο τους γίνονται φίλοι.
Δημήτρης Πικιώνης: Ο λιτός τάφος του αρχιτέκτονα
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΑΠΑΝΤΑΗΣ / ΙΝΤΙΜΕ NEWS
Πολλά μνημεία του Α΄ Νεκροταφείου είναι μεγαλοπρεπή,
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)