Μετά το θάνατο του Καμβύση
ανέβηκε
στον περσικό θρόνο ένας μάγος, ο Ψευτο-Σμέρδης14.
Επτά επίλεκτοι Πέρσες
(ανάμεσά τους ο Δαρείος) συνωμοτούν,
τον ανατρέπουν και έπειτα συζητούν ποιο
είναι
το καλύτερο πολίτευμα για την Περσία.
Ο Οτάνης υπέρ της δημοκρατίας κατά της μοναρχίας
Κι όταν κατακάθισε η ταραχή15 και πέρασαν πέντε
μέρες, αυτοί που σήκωσαν επανάσταση εναντίον των μάγων16 έκαναν συμβούλιο για
την κατάσταση γενικά και ακούστηκαν πράγματα που μερικοί Έλληνες δεν τα
πιστεύουν, ωστόσο ακούστηκαν τωόντι17. Λοιπόν ο Οτάνης προέτρεπε να κάνουν την
εξουσία κοινό κτήμα των Περσών18, μιλώντας έτσι: «Έχω τη γνώμη ποτέ πια να μην
αναδειχτεί ένας ανάμεσά μας μονάρχης19· γιατί ούτε ευχάριστο είναι ούτε καλό.
Είδατε βέβαια την αλαζονεία του Καμβύση, που τον οδήγησε στα άκρα, κι από την
άλλη έχετε τις εμπειρίες σας από την αλαζονεία των μάγων. Και πώς θα μπορούσε η
μοναρχία να είναι κάτι το αξιοσύστατο, την ώρα που ο μονάρχης μπορεί
ανεξέλεγκτα20 να κάνει ό,τι θέλει; Γιατί ακόμα και τον πιο ενάρετο άνθρωπο, αν
υψωθεί σε τέτοιο αξίωμα, θα τον έκανε να ξεστρατίσει απ' τις μετρημένες
σκέψεις. Γιατί η ευτυχία που αποχτά τον εξωθεί σε υπεροψία21, ενώ ο φθόνος απ'
την ώρα που γεννιέται ο άνθρωπος είναι ριζωμένος μέσα του· κι από την ώρα που
κυριεύεται απ' αυτά τα δυο, δεν υπάρχει κακία που να μη την έχει, αφού απ' τη
μια μεριά είναι ο κορεσμός που τον ωθεί από υπεροψία να πράττει πολλά και
απάνθρωπα, κι απ' την άλλη ο φθόνος. Βέβαια ένας τύραννος δεν έπρεπε να νιώθει
φθόνο, αφού κανένα αγαθό δεν του λείπει· η συμπεριφορά του όμως στους συμπολίτες
του δείχνει το εντελώς αντίθετο· δηλαδή τρέφει φθόνο για τους εξαίρετους
πολίτες22, όσο υπάρχουν και είναι ζωντανοί, και βρίσκει τη χαρά του με τους
χειρότερους πολίτες· κι είναι ο πρώτος και καλύτερος στο να υιοθετεί τις
συκοφαντίες. Κι είναι το πιο αλλοπρόσαλλο πράγμα του κόσμου· γιατί, αν τον
θαυμάζουν με μέτρο, δυσανασχετεί πως δεν τον τιμούν πολύ, κι αν τον τιμούν πάρα
πολύ, δυσανασχετεί σαν να έχει να κάνει με κόλακες. Κι έρχομαι να πω τα πιο
σημαντικά· ανατρέπει πατροπαράδοτα έθιμα, βιάζει γυναίκες, σκοτώνει χωρίς
δικαστική απόφαση. Αντίθετα, όταν την εξουσία την έχει η πλειονότητα των
πολιτών, πρώτα πρώτα το πολίτευμα έχει το ωραιότερο όνομα, ισονομία23, και,
δεύτερο, δεν κάνει τίποτα απ' όσα κάνει ο μονάρχης· γιατί τα αξιώματα ορίζονται
με κλήρο, και για την εξουσία που ασκεί ο καθείς λογοδοτεί και η κάθε απόφαση
εγκρίνεται απ' το λαό24. Λοιπόν, η γνώμη που προτείνω είναι να εγκαταλείψουμε
τη μοναρχία και να δώσουμε δύναμη στην πλειοψηφία· γιατί οι πολλοί είναι το
παν25». Αυτή τη γνώμη λοιπόν εξέθεσε ο Οτάνης.
᾿Εγγίνεται μὲν γάρ οἱ ὕβρις ὑπὸ τῶν παρεόντων ἀγαθῶν,
φθόνος
δὲ ἀρχῆθεν ἐμφύεται ἀνθρώπῳ. Δύο δ' ἔχων ταῦτα ἔχει πᾶσαν κακότητα·
Πλῆθος δὲ ἄρχον πρῶτα μὲν οὔνομα πάντων κάλλιστον ἔχει, ἰσονομίην ἐν γὰρ τῷ πολλῷ ἔνι τὰ πάντα.
Ο Μεγάβυξος κατά της δημοκρατίας, υπέρ της ολιγαρχίας
Απ' τη μεριά του πάλι ο Μεγάβυξος26 προέτρεπε να
εγκαταστήσουν ολιγαρχικό πολίτευμα, λέγοντας τα εξής: «Τα όσα είπε ο Οτάνης,
για να καταλύσει τη μοναρχία, ας θεωρηθούν και δικά μου λόγια· όμως, με τα όσα
μας παρακίνησε να παραδώσουμε την εξουσία στο πλήθος, δεν πέτυχε το στόχο μας,